Psychologie van de Media en KunstenThis is a featured page

Inleiding

In media- en kunstwetenschappen bestaan allerlei veronderstellingen over de werking van media en de kunsten op de toeschouwers: over hoe hun emoties worden bespeeld door filmmuziek, over de verschillen tussen mannen en vrouwen in hun voorkeuren voor bepaalde onderwerpen en genres, hoe kinderen ‘leren kijken’, over hoe betekenisgeving van een literaire roman precies in zijn werk gaat, etc. Al deze theorieën zijn in principe psychologisch van aard.

Deze cursus verschaft een inleiding in psychologische theorieën en begrippen die voor de media- en kunstwetenschappen van belang zijn. De deelnemers krijgen een algemene basiskennis in onder andere de waarnemingspsychologie, de persoonlijkheidsleer, de sociale psychologie, de ontwikkelingspsychologie en de emotiepsychologie. Telkens zal aandacht besteed worden aan hoe deze kennis te relateren is aan het eigen vakgebied. De cursus wordt in de vorm van hoorcolleges gegeven; in de hoorcolleges worden de zelfstandig te bestuderen theorieën, onderzoekmethoden en -technieken behandeld en met (audiovisuele) voorbeelden geïllustreerd.

De opdrachten bestaan uit (1) het kritisch leren omgaan met wetenschappelijke modellen en onderzoeksresultaten, (2) het uitvoeren van een onderzoek onder begeleiding van de docent. In een vervolgcursus, Methoden en technieken van publieks- en receptieonderzoek, krijgen de cursisten ervaring met het zelf opzetten van een psychologisch onderzoek en training in de onderzoeksvaardigheden.


Wie?

Wetenschappers van mediastudies en psychologen.

Wat?

Geweld, porno, adrvertising,

Hoe?

Behaviouristen, cognitivisme,


Overzicht

In de cursus zullen specifieke voorbeeldonderzoeken steeds gepresenteerd worden tegen de achtergrond van stromingen binnen de psychologie en de algemene stand van zaken in het onderzoek van de mediapsychologie. De concepten en inzichten uit de psychologie worden gebruikt bij de bestudering van media en de kunsten (voornamelijk middels artikelen in de reader, maar ook op WebCT).

Deel 1. College 1 t/m 3. In de eerste twee weken zullen we ons bezig houden met de fundamenten van het vakgebied, het empirisch onderzoek naar media en kunsten: we kijken naar de aanleidingen voor dit soort onderzoek, de wetenschapsfilosofische achtergronden, maar ook heel praktisch naar het daadwerkelijk handelen van onderzoekers.
Deel 2. College 4 t/m 8. In de daarop volgende twee weken maken we in vogelvlucht kennis met een aantal belangrijke stromingen (m.n. het behaviorisme en de cognitieve psychologie) en subdisciplines (sociale psychologie, ontwikkelingspsychologie, emotiepsychologie). Van elk bestuderen we concepten die van essentieel belang zijn voor een goed begrip van receptieprocessen aan de hand van voorbeelden.
Deel 3. Colleges 9 t/m 12. In het derde deel van de cursus concentreren wij ons op thema’s (o.a. humor, esthetica, creativiteit) en bekijken we de relevantie voor de media- en kunstenstudies.

Toetsen

- Toets 1. Begeleid onderzoek. 30 cursuspunten
- Toets 2. Kritische toepassing en evaluatie van emotiemodellen. 20 cursuspunten
- Deelname onderzoek. 10 cursuspunten
- Schriftelijk tentamen. 40 cursuspunten.

Data in het programma zijn nog even onder voorbehoud, behalve dan voor het tentamen.

Actieve deelname

Van de cursisten wordt uiteraard een actieve deelname verwacht. Dit wordt niet middels presentielijsten e.d. gemeten, maar middels zogenaamde leesvragen. Bij de lectuur van ieder hoorcolleges hoort een kleine opdracht. Het gaat om korte vragen die je richting moeten geven bij het bestuderen van de teksten. Het doel van deze opdrachten is het stimuleren van de actieve verwerking van de stof, b.v. door te vragen naar de toepassing van concepten, het ontdekken van het nut daarvan, maar m.n. het ondervinden van de problemen daarbij, het relateren van de teksten aan wat jullie elders hebben geleerd, etc. Je beantwoordt alle leesopdrachten schriftelijk, op papier (denk aan iets van 300-600 woorden) en levert ze in na afloop van het hoorcollege. De leesopdrachten vormen een goede voorbereiding op het schriftelijk tentamen. Er kan geen individuele feedback verzorgd worden; in de hoorcolleges zijn de antwoorden op de leesvragen verwerkt. Als er desondanks toch nog vragen bestaan over de juistheid van je eigen antwoord, leg dan je probleem voor tijdens het hoorcollege of het spreekuur. Bij onvoldoende inzet kan besloten worden tot aftrek van punten.
Eindtermen De cursus “Psychologie van de Media en de Kunsten” biedt jullie de gelegenheid je essentiële kennis en academische vaardigheden eigen te maken of verder te verdiepen.

a. Kritisch analyseren van de validiteit van empirisch onderzoek
Het gaat hier om een basisvaardigheid die met name in deze cursus grondig getraind wordt. Jullie krijgen de opdracht om een psychologisch artikel te evalueren in termen van conceptuele, interne en externe validiteit; de voorbereiding op de opdracht (onderdeel van Toets 1) bestaat uit de hoorcolleges en lectuur in de reader.

b. Toepassing(sproblemen) van wetenschappelijk modellen
Tijdens de hoorcolleges maken jullie kennis met twee modellen uit de emotiepsychologie (Schoenmakers’ gebruik van Frijda’s emotiemodel; Zillman’s drie-facoterentheorie gebruikt voor theatrale situaties). Opdracht in de cursus is met behulp van deze modellen een concrete situatie te analyseren (Toets 1).

c. Methodologisch inzichten
Jullie worden o.a. ingewijd in de mogelijkheden en beperkingen van enquêteonderzoek. Ook dit onderdeel zal jullie van dienst zijn in het vervolg van jullie opleiding (bijvoorbeeld tijdens stages), en hopelijk ook daarna. Voorts worden jullie vertrouwd gemaakt met de terminologie uit experimenteel onderzoek (o.a. ten behoeve van Toets 1). Daarnaast wordt aandacht besteed aan methoden van kwalitatief onderzoek (think aloud, diepte interviews); extra nadruk ligt op de praktijk, merites en nadelen van observatieonderzoek.

d. Kennis van theorie en onderzoek relevant voor ons vakgebied
Voor dit onderdeel verwijs ik naar de toelichtingen in het cursusprogram (zie hieronder). Het gaat telkens om een kritische, interdisciplinaire benadering van problemen die centraal staan de kunstwetenschappen.

Plaats in het curriculum

De cursus richt zich met name op de studenten Theater- Film- en Televisiewetenschap, maar de inhoud oriënteert zich veel breder, namelijk op de psychologie van de kunstwetenschappen in het algemeen. Uitdrukkelijk is de cursus daarom ook bestemd voor studenten uit andere opleidingen (CIW, TCS, Literatuurwetenschap, etc.). Het is een tweede jaarscursus, op niveau 2. Daarom zijn er ook onderdelen ‘begeleid onderzoek’ opgenomen.
In Blok 4 van het tweede jaar (of het derde jaar) kan de cursus een vervolg krijgen in de keuzemodule Methoden van publieks- en receptieonderzoek (niveau 3). De cursus combineert de training van kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksvaardigheden. De deelnemers worden met name getraind in het zelfstandig opzetten en uitvoeren van een experimenteel onderzoek, en een kwalitatieve studie. In de MA zetten de studenten een eerste stap op weg naar de wetenschap met een module Receptieonderzoek waarin ze zelfstandig een kwalitatieve studie verrichten en waarover rapporteren in de vorm van een artikel.

Programma


Cursusweek 1


Dinsdag 5 februari.
College 1. Introductie tot de thematiek van het college
Dit college heeft als doelstelling cursisten ervan bewust te maken hoe rijk de media- en kunstwetenschappen zijn aan empirische claims: veel theorie en hypotheses over de werking van de media, de invloed van kunst, het leesproces, etc. Vanuit de sociale wetenschappen is er weinig gebruik gemaakt van deze rijkdom. Gevolg hiervan is dat veel sociaal-wetenschappelijk onderzoek van geringe interesse is voor onderzoekers en theoretici uit de Geesteswetenschappen.
Deze programmatische inleiding tot de collegereeks is een pleidooi voor interdisciplinariteit, met name het gebruik van sociaal wetenschappelijke methoden om theorieën uit onze eigen vakgebieden te toetsen. En passant wordt uitgelegd wat de bevindingen zijn van het ‘social learning’ onderzoek (Bandura), hoe verschillende methoden verschillende vormen van kennis genereren, en waarom het belangrijk is onderscheid te maken tussen correlaties en causale verbanden.

Te lezen:
1. Giles, Chapter 1. What is media psychology, and why do we need it? (studieboek).
2. Giles, Chapter 2. Theoretical issues in media research (studieboek).

Donderdag 7 februari
College. 2. Wetenschapsfilosofische reflectie bij de benaderingswijzen
Dit college plaats de cursus in een wetenschapsfilosofisch kader. Doel is dat studenten de verschillende opvattingen van wetenschap leren onderscheiden. Uitgangspunt van het hoorcollege is het ideaal van het kritisch-rationalisme (Poppers falsificationisme), dat geplaatst wordt tegenover het neo-positivisme (verificationisme van de Wiener Kreis). Tevens wordt duidelijk gemaakt welke kanttekeningen er geplaatst zijn bij de dominante opvatting van wetenschap vanuit verschillende denkrichtingen (de fenomenologie, Frankfurter Schule, Vrouwenstudies, en n.a.v. het werk van Thomas Kuhn).

Te lezen ter voorbereiding:
1. Giles. Chapter 3. Research methods in media psychology (studieboek)
2. Den Boer et al. (1994). (reader)
3. Van Peer et al. (2007) Chapter 1. Empirical studies. (Webct)
4. Pollmann (1999) Hoofdstuk 7. Groei van kennis. (reader)

Cursusweek 2


Dinsdag 12 februari.
College 3. Methodologie
In dit college maken de studenten kennis met twee belangrijke onderzoeksmethodes uit de gedragswetenschappen: observatie en het experiment. De cursisten hebben dit college en de bijbehorende collegestof nodig voor Toets 1. Studenten leren een experimenteel onderzoek te beoordelen en voeren onder begeleiding van de docent een experiment uit.

Te lezen ter voorbereiding:
1. Van Peer et al. (2007) Chapter 4. Methods of data collecting (WebCT)
2. Van Peer et al. (2007) Chapter 5. Questionnaires (WebCT)
3. Van Peer et al. (2007) Chapter 6. Experiment (WebCT)

Donderdag 14 februari
College 4. Behaviorisme en cognitieve psychologie
Leerdoel van dit college sluit aan bij dat van de cursus als geheel: de cursisten duidelijk te maken wat interdisciplinariteit zou moeten betekenen. Aan de ene kant wordt getoond hoe de psychologie de media- en kunstwetenschappen belangrijke inzichten kan bieden; aan de andere kant wordt benadrukt dat psychologische theorieën en onderzoek vaak niet goed aansluiten bij de debatten in de Geesteswetenschappen. De centrale gedachte van dit college is dat bij interdisciplinariteit sprake is van kruisbestuiving. Op weg naar die conclusie worden drie onderzoeksvelden uit de cognitieve psychologie geïntroduceerd die allen een belangrijke invloed hebben gehad op zowel de psychologie als op de empirische benaderingen van de kunstwetenschappen: de schematheorie (Bartlett; b.v. als ingang voor een beter begrip van de werking van genreconventies); causaliteit in perceptie (Michotte; b.v. bij de receptie van narratieven); cognitieve dissonantie (Festinger; in relatie tot theorieën over de invloed van de media); informatieverwerkingstheorie (Berlyne; als bijdrage aan een begrip van esthetische waardering).

Te lezen ter voorbereiding:
1. Giles. Chapter 4. The effect of media violence. (studieboek)
2. Glassman, Hoofdstuk 2. De behavioristische benadering (WebCT; facultatief)
3. Parkin, A.J. Chapter 1. The origine of cognitive psychology. (reader)

Cursusweek 3


Dinsdag 19 februari
College 5. Emotiepsychologie
Doel van dit college is een kennismaking met centrale begrippen uit de emotiepsychologie alsmede de onderzoeksresultaten die relevant zijn voor ons begrip van reacties op esthetische producten. De nadruk ligt op het problematische begrip ‘identificatie,’ een term die op allerlei verschillende manier aan bod kan komen in andere onderdelen van de opleiding. We besteden aandacht aan twee modellen voor emotionele Zilllmann’s “Drie-Factorentheorie, door hem zelf toegespitst op empathische reacties in theatrale situaties, en Frijda’s emotiemodel, door Schoenmakers toegepast op ons vakgebied. Dit en het voorafgaande college leggen de basis voor het uitvoeren van Toets 2. Doel is studenten aan te zetten tot reflectie op de mogelijkheden en beperkingen van modellen.

Te lezen ter voorbereiding:
1. Zillmann (WebCT, niet het artikel in de reader)
2. Frijda (1987) (reader)
3. Konijn (1994) Acteren en emoties. (reader).
4. Cohen (reader)

Donderdag 21 februari
College 6. Sociale psychologie 1. Sociale cognitie
In dit college maken studenten kennis met de sociale psychologie: ten eerste met die theorieën die ons kunnen informeren over de rol van groepsprocessen in esthetische evaluatie (o.a. minimal group effects; social facilitation theory; social comparison theory); ten tweede met concepten die ons kunnen helpen de perceptie van personages te begrijpen (attributietheorie). Ook dit college is van belang voor Toets 1.

Te lezen ter voorbereiding:
1. Giles. Chapter 10. Represenation of social groups (studieboek)
2. Lyens & Dardenne. Basic concept and approaches in social cognition. In Hewstone et al. (reader)

Cursusweek 4


Dinsdag 26 februari
Deadline Toets 2. Indienen voor aanvang van College 7.

College 7. Sociale psychologie. Sociale beïnvloeding
In dit college concentreren we ons op de centrale begrippen uit het onderzoek naar beïnvloeding. Weinig mediawetenschappers houden zich niet bezig met de invloed van de media, weinigen die eraan twijfelen dat de media invloed hebben, maar velen twijfelen over de betrouwbaarheid van het beschikbare onderzoek. We zullen in dit college kijken naar de mogelijkheden van het onderzoek en de beperkingen, en we concentreren ons daarbij op de begrippen attitude en cognitieve dissonantie.

Te lezen ter voorbereiding:
1. Giles. Chapter 7. Advertising (studieboek)
2. Cooper et al. (2005). Actions and attitudes. (reader)
4. Sassenberg & Jonas (2007). Attitude change. (reader)

Donderdag 28 februari
College 8. Ontwikkelingspsychologie.
Als gesproken wordt over de invloed van de media, denkt men vaak aan de groep die men het meest kwetsbaar en beïnvloedbaar acht: kinderen. We zullen zien wat we over deze groep in relatie tot de media kunnen zeggen. De cursisten leren onderscheid te maken tussen verschillende conceptualisaties van de (cognitieve) ontwikkeling van kinderen.

Te lezen ter voorbereiding:
1. Giles, Chapter 8. Young children and television (studieboek)
2. Giles, Chapter 9. Media and adolescence (studieboek)
3. Carlson et al. Cognitive development in infancy and childhood. pp. 477-490. (reader, facultatief!)

Cursusweek 5

De cursisten worden verder aangeraden in deze week hun onderzoek voor Toets 1 uit te voeren.

Dinsdag 4 maart
Werkcollege
Deelname aan experiment, waarvoor geen voorbereiding vereist is. Er wordt wel een presentielijst gebruikt. Actieve participatie levert 10 cursuspunten op. In de voorgaande weken zijn alle studenten ingedeeld in vier verschillende groepen. Alleen groep 1 en 2 worden vandaag verwacht. Er wordt strikt de hand gehouden aan de indeling. De locatie is precies als op andere Dinsdagen.
Groep 1. 9 - 9.45 uur
Groep 2. 10.00 – 10.45 uur.

Donderdag 6 maart
Werkcollege:
Deelname aan experiment, waarvoor geen voorbereiding vereist is. Er wordt wel een presentielijst gebruikt. Actieve deelname levert 10 cursuspunten op. Alleen groep 3 en 4 worden vandaag uitgenodigd. De locatie is dezelfde als op andere donderdagen.
Groep 3. 13.15 - 14.00 uur
Groep 4. 14.15 – 15.00 uur.

Cursusweek 6


Dinsdag 11 maart

College 9. Experimentele en evolutionaire esthetica
In dit college worden de bevindingen uit de experimetele esthetica (Berlyne) en recente ontwikkelingen in de evolutiepsychologie geïntroduceerd. Kenmerkend voor deze laatste stroming is dat het geen sterke empirische onderbouwing kent. Interessant is echter dat de theorievorming zich steeds meer gaat bezighouden met de esthetica. Illustraties zullen duidelijk maken dat ook deze theorie een kader kan bieden voor (eigen) onderzoek.
Te lezen ter voorbereiding:
1. Martindale (WebCT)
2. Ramachandran & Hirstein (1999) (reader)

Publicatie van de resultaten van Toets 2.

Donderdag 13 maart

College 10. Realiteitsperceptie & Terror Managment Theory
De twee laatste thema’s van deze cursus staan min of meer los van elkaar. In het eerste uur kijken we naar onderzoek met betrekking tot de waarneming van het verschil tussen werkelijkheid en fictie, een thema dat een rol speelt met name in televisietheorie. Ten tweede kijken we naar een relatief nieuw en explosief groeiend onderzoeksgebied, namelijk dat van de terror management theory. We gaan bekijken welke consequenties de dood heeft voor ons vakgebied.

Te lezen:
- Schreier (WebCT)
- Pyszczynski et al. (2003) (reader)

Cursusweek 7


Dinsdag 18 maart

College 11. Creativiteit & Esthetische ervaring
Soms is het verbazend hoe weinig aandacht psychologen besteden aan hele belangrijke fenomenen. In dit college wordt daar aandacht aan besteed: ten eerste kijken we naar het (schaarse) onderzoek op het gebied van creativiteit, een eigenschap die onnoemelijk belangrijk is voor individu en samenleving; ten tweede zullen we aandacht besteden aan positive psychology, en dan met name het verschijnsel ‘flow’ en het gerelateerde onderzoek naar esthetische ervaringen. In beide gevallen bevinden we ons weer op het snijvlak van de Geesteswetenschappen en de sociale wetenschappen, en bovendien gaat het hier om thema’s waar nog veel aan te ontdekken valt.

Te lezen ter voorbereiding:
1. Funch (1997) (reader)
2. Carr (2004) (reader)
3. Sternberg (1996) (WebCT)

Donderdag 20 maart

College 12. Humorpsychologie
De laatste vier colleges zijn themacolleges. Studenten maken kennis met theorie en onderzoek op een deelterrein van de psychologie; in het hoorcollege en de lectuur wordt de relevantie voor de media- en kunstwetenschappen uitgewerkt. Centraal in het college vandaag staat de “humor elicitation theory” van Wyer. Deze vormt een synthese van een groot aantal andere theorieën met betrekking tot humor. Dit college kan goed dienen als uitgang voor onderzoek elders in het vervolgtraject van de opleiding (bijvoorbeeld in een BA-werkstuk, in de cursus Methoden en Technieken van Publieks- en Receptieonderzoek, of in de MA-thesis).

Te lezen ter voorbereiding:
1. Wyer & Collins (WebCT)
2. Zillmann (reader)

Cursusweek 8


Dinsdag 25 maart
Responsiecollege; bespreking van het proeftentamen; debriefing experiment.

Donderdag 27 maart
Geen college.

Cursusweek 9


Dinsdag 1 april
Schriftelijk tentamen. 9-12 uur. Locatie nog onbekend.

Vrijdag 4 april.
Deadline Toets 1. Indienen in het postvak van de cursus op de KNG 29, eerste verdieping bij het kopieerapparaat.

Cursusweek 10
Geen activiteiten

Cursusweek 11


Dinsdag 16 april
Uitslagen van het schriftelijk tentamen worden vandaag gepubliceerd.

Vrijdag 18 april
Publicatie van de resultaten van Toets 1.


Posted Anonymously Latest page update: made by Anonymous , Feb 24 2008, 12:25 PM EST (about this update About This Update Posted Anonymously Edited anonymously

13 words added

view changes
- complete history)
Keyword tags: None (edit keyword tags)
More Info: links to this page

Threads for this page

Anonymous  (Get credit for your thread)

There are no threads for this page.  Be the first to start a new thread.